خانه / پیشینه و وجه تسمیه مریوان

پیشینه و وجه تسمیه مریوان

در كتاب حدیقه ناصری نوشته میرزا شكرالله سنندجی آمده است كه در سال ۱۲۸۱هجری شمسی یعنی حدود ۱۰۲ سال پیش در زمان حكومت سلسله قاجاریه ، به امر ناصر الدین شاه در دو هزار قدمی دریاچه زریوار (زریبار )قلعه نظامی بسیار مستحكمی ساخته شد . یك سال بعد به امر حاج فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی ناصر الدین شاه بر وسعت آن افزوده شد . این قلعه نظامی به نام ً قلعه شاه آباد ً موسوم گردید . در كنار قلعه نظامی و به دستور فرهاد میرزا قصبه ای احداث گردید و چند خانوار از طوایف و سادات به آنجا كوچ كردند كه برای آسایش و بهداشت مردم و نظامیان مستقر در قلعه دستور داد یك باب حمام و یك باب مسجد در كنار همدیگر بنا نمایند . برای تامین آب آشامیدنی مردم ، حمام و مسجد و قلعه نظامی از دره ای كه در شمال شهر فعلی مریوان و قریه دار سیران (یكی از روستاهای قدیمی مریوان كه از دوران زندیه آباد بوده و هم اكنون یكی از محلات شهر مریوان می باشد ) و در دامنه كوه ًفیلقوس ً (فه یله قوس ) قرار دارد چند رشته قنات ایجاد كردند و آب جاری این قناتها به داخل یك حوض نسبتاً بزرگ می ریخت و به سه شعبه تقسیم می گردید .

 

دو شعبه برای حمام و مسجد و یك شعبه برای قلعه نظامی در نظر گرفته شد . مردم نیز از آب حوض استفاده می كردند . دره مذكور از همان تاریخ تا كنون به دره فرهاد (دول فرهاد ) مشهور است . بهر حال پس از انقراض سلسله قاجاریه و روی كار آمدن سلسله پهلوی نام قلعه شاه آباد ً به ً دژ شاهپور ً مبدل گشت (غریبی، ابراهیم ،۱۳۷۸) . احداث این قلعه مسجد و حمام و قنات مبنای شهر فعلی مریوان می باشد . با توجه به این جستار كوتاه می توان گفت در واقع مریوان اسم شهر روستا یا مكان خاصی نبوده بلكه به منطقه حاصلخیز و نسبتاً وسیعی اطلاق می شده است . این منطقه همواره از اهمیت استراتژیك ویژه برخوردار بوده است . همجواری با كشور عراق ، ترددها ، و تحركات نیروهای نظامی دو كشور، حاصلخیزی ، وفور آب و محصولات كشاورزی و نیز وجود دریاچه آب شیرین باعث توجه حكمرانان و سلاطین شده است .

در بررسی متون تاریخی می توان شاهد درگیریها و تاخت و تاز های متعدد و لشكر كشی های آنها در دشت مریوان بود . وجود قلاع متعدد و مستحكم نشان دهنده همین موضوع است . یكی از این قلعه ها كه بعداً به قلعه مریوان (قه لای مریوان ) معروف گشت ، قلعه هلو خان (قه لای هه لوخان ) است كه جزء چهار قلعه مشهور ی است كه در زمان حكمرانی اردلانها بر كردستانات در دوره صفویه بر روی كوهی كه مشرف و مسلط به دشت و شهر فعلی مریوان می باشد ساخته شد . بعد ها د ركنار این قلعه ، به دستور امیر حمزه بابان ( بابانها از طوایف و حكمرانان كرد می باشند) مسجدی با آجرهای قرمز رنگ ساختند كه به مسجد سرخ (مزگه وته سوره) مشهور شد . آثار این مسجد ، قلعه زندان ، آب انبار و مدفن امام مسجد (شیخ احمد ابن الا نبار النعیمی ) هنوز بر جاست. در این مسجد بزرگانی همچون ملا ابوبكر مصنف چوری به تدریس پرداختند . از آنجا كه منطقه مریوان غالباً محل تاخت و تاز بوده این قلعه ، مسجد و سایر اماكن آن همیشه توسط مهاجمان تخریب و بعداً اصلاح و مرمت می شد . تا اینكه به دستور شاه صفی كلاً تخریب گردید .

تا قبل از احداث قلعه شاه آباد ( دژشاهپور ) در سال ۱۲۸۱ هجری شمسی در زمان قاجاریه ، باستثنای قریه دارسیران (یكی از محلات فعلی شهر مریوان) تقربیاً محل فعلی شهر مریوان خالی از سكنه و پوشیده از درختان جنگلی بوده است و تنها بعد از سال ۱۲۸۱ هجری بود كه با احداث قلعه ، مسجد ، حمام و مهاجرت تعدادی از طوایف كرد و ایجاد بناهای مسكونی و انجام امور زراعی و باغی ، ساكنین توانستند بصورت دایمی در این مكان بمانند و كم كم خدمات دولتی مانند مرز بانی ، پست ، مدرسه و شهرداری گسترش یافت . بعنوان مثال در سال ۱۳۳۴ برای اولین بار در شهر مریوان با اعتبارات دولتی دبستان و دبیرستان فرخی احداث گردید . دو سال بعد شهرداری و در سال ۱۳۳۸ دو حلقه چاه آب حفر و در سال ۱۳۳۹ موتورهای پمپاژ آب نصب گردید و در سال ۱۳۴۰ اولین موتور برق در مریوان به كار افتاد . د رهر حال مریوان د ر۵۰ سال گذشته دهی كوچك با چهار خیابان خاكی و تعدادی مغازه بود . تنها جاده مواصلاتی جاده قدیمی و خاكی گاران (در محور سنندج ـ مریوان ) بود . تقریباً با توسعه این جاده و امكان تردد خودروهای مسافركشی و باری و خروج و ورود كالا بود كه مریوان مورد توجه قرار گرفت (غریبی ، ابراهیم ، ۱۳۷۸).

در باره وجه تسمیه مریوان گفته اند مریوان دراصل مرویان بوده است . چون این منطقه دارای محصولات جنگلی مانند مازوج ، كتیرا و گز درختی بوده و عدای برای تجارت این قبیل محصولات به این منطقه آمده كه گویا اهل ًمروً بوده اند و در همین محل ساكن شده اند. لذا ، این منطقه را ً مرویان ً خوانده كه به مرور زمان به مریوان تغییر نام پیدا كرده است . نیز گفته اند چون دریاچه (زریبار ) باتلاقی بوده و در نتیجه انواع مرغان آبی مهاجر در فصول مختلف به منطقه كوچ كرده اند و در زبان كردی به مرغابی ً مراوی ً گفته می شود لذا منطقه بنامً مراویان ً (جای مرغابی ) موسوم گردید كه در نتیجه گذشت زمان به مریوان تغییر یافته است . همچنین آمده است عده ای از مراوانیان پس از شكست و انقراض حكومت اموی در بغداد گریخته و در این محل سكنی گزیدند . لذا این منطقه را ًمروانیان ً نام نهادند كه بر اثر مرور زمان به مریوان تغییر یافته است . اما نقل است كه در متون قدیمی مریوان را “مهروان” متشكل از دو واژه ًمهر ً و “وان ً به معنی “جایگاه مهر” نوشته اند . بعضی دیگر مریوان را به مروان به حكم عرب منسوب می دانند(سازمان ملی جوانان ،۱۳۸۰ ). در هر حال، در گذشته هنگام صدور قبالجات و ذكر محل تولد در موقع صدور شناسنامه از دو كلمه ً مهروان ً و ً دژشاهپور ً استفاده شده است .

Loading...
Loading...